Íslendingar eru ekki mjög meðvitaðir um hvaðan hráefnið kemur sem er notað í verksmiðjunum hér á landi. Fyrir þá sem ekki vita hvaðan hráefnið kemur í verksmiðju Alcoa hér á landi má benda á þessa frétt Al Jazzeera frá Jamaica en eftir því sem ég veit best þá hefur Century einnig haft talsverð umsvif. Þessi frétt hér á Bloomberg er einnig athyglisverð. Hún fjallar um hvernig fyrirtækið fer á svig við lög og veldur eyðileggingu á Amazon svæðinu. Hér má síðan sjá aðra frétt frá Gíneu.

Ef Íslendingar ætla að verða háðir þessari keðju þar sem fyrirtæki renna saman og eru keypt og seld og Century í dag er Alcoa eða Rusal á morgun – verða menn að þekkja eðli hans og umsvif á heimsvísu. Og láta sig varða ef hráefnið sem hingað kemur veldur öðrum skaða.

Er það rétt reiknað hjá mér að

auðlindagjaldið fyrir Svartsengi

er um það bil jafn mikið

og leiga á einni hæð

í Turninum í Kópavogi?

Á sunnudag var viðtal við Andra Snæ Magnason í hádegisfréttum RÚV. Umfjöllun og umræðu um það mál má sjá hér og hér. Ef comment eru skoðuð á Eyjunni mætti ætla að orkuþörfin væri byggð á einhverskonar persónulegri skoðun minni en svo er ekki, ekkert frekar en tveir plús tveir eru fjórir. Ef álverið í Helguvík hefði verið 100.000 tonn þá hefði eflaust verið hægt að byggja ágætt álver í Helguvík. En því miður er grunnstærð álvers, stærðin sem öll tæknin, kerin, sílóin og rafkerfið inni í þessum verksmiðjum hannað miðað við 360.000 tonna einingu. Það þýðir einfaldlega að skrapa þarf orku sem jafngildir heilli Kárahnjúkavirkjun og flytja til Helguvíkur. Þetta segja allir í bransanum. Stækkun álversins í Straumsvík sem var felld snerist að sögn fróðra manna einmitt um þetta, að setja svona einingu við hliðina á gamla álverinu. Á Húsavík gildir hið sama og allt tal um minna álver voru því miður blekkingar. Og þessar stærðir þýða einfaldlega að áliðnaðurinn hefur vaxið Íslandi og orkulindum landsins yfir höfuð.

Lesa meira …

Blái hnötturinn í Litháen

Ég var að leita að bláa hnettinum á kínversku – hvort hún væri hugsanlega komin út þegar ég rakst á þessa bók hér. Blái hnötturinn er kominn út í Litháen – en það var ekki búið að láta mig vita. Jurgita þýðir en ég held að hún sé listagóður þýðandi. Hér eru upplýsingar á heimasíðu forlagsins fyrir þá sem skilja Litháísku:

Hér er draumur sem Dr. Helgi Pjeturs skráði hjá sér árið 1907. Ég las hann fyrst 2006 og þótti hann athyglisverður en það má segja að fyrst árið 2009 sé hann þrunginn merkingu. Hann fer hér á eftir: 

,,Mig dreymdi í haust mjög einkennilegan draum. En á þessari miklu afturhvarfsöld, þegar ýmislegt það, sem menn höfðu ættlað sokkið svo djúpt í haf fortíðarinnar, að það kæmi ekki upp aftur að eilífu, skolast nú aftur í straumi tímans, þá þarf auðvitað naumast að taka það fram, að allir draumar eru nokkurs konar vitranir og þýða eitthvað. Ætla ég því, að dæmi fyrri manna, að segja draum minn, ef verða mætti, að einhver kynni að ráða.

Ég þóttist sjá um lönd öll og þótti mér ekki annað undarlegra bera fyrir augu en gullhrúgur margar og misstórar, og lá skrímsli á hverri. Mannsmynd þótti mér vera á minnstu skrímslunum, en engin á hinum stærri. Voru þau næsta ferleg ásýndum og eigi óáþekk jötunvöxnum smokkfiskum, með stór og starandi fiskaugu og langa griparma búna krókum og sogbollum; seildust armarnir ótrúlega langt og víða, og drógu að hrúgu sinni gull, hvar sem festi. Þó þótti mér nærri því enn furðulegra en þetta, að sjá hvernig gullið dróst að skrímslunum án þess að hægt væri að sjá, að þau legðu sig í framkróka til að afla þess, og var því líkast að segulafl nokkurs konar byggi í gullhrúgunum. Hrúgurnar fóru sýnu vaxandi, einkum þær sem stærstar voru, og náðu skrímslin hvergi að hylja þær. Ég hugði nú betur að og sá þá, hvernig jafnvel eirmolar, sem fátæklingar höfðu í höndunum og ætluðu að kaupa sér brauð fyrir – úr sviknu mjöli –drógst að haugum skrímslanna og urðu að gulli. Eigi ósjaldan bar það við, að stærri skrímslin spúðu eitri á hin smærri svo ákaft, að þau hrökkluðust af gullhaugum sínum, en þeir söfnuðust jafnharðan undir stærri skrímslin.

Svo var að sjá, sem flest vildi mannfólkið allt gjöra til að þóknast skrímslunum og dansaði kringum gullhrúgurnar með ýmsum kynlegum látum til heiðurs við skrímslin. Þó voru ýmsir, sem tóku sig útúr, krepptu hnefana og hrópuðu að betur mætti vegna á jörðunni, ef ekki snerist allt að því að efla skrímslin, og auka gullhrúgur þeirra. Virtust menn þessir taka saman ráð sín. Lesa meira …

Kobra heitir einn besti þátturinn sem er gerður í sænska sjónvarpinu SVT2. Þeir gerðu þátt um hrunið mikla og það sem Steinunn Sigurðardóttir fatahönnuður kallar ,,creative revolution”. Skemmtilega klippur og ofursvalur hjá þeim svíum. Þarna er ritskoðun á Kjarvalsstöðum á kjördag – ansi mögnuð sena þar sem listaverk eru borin út á kjördag, þarna er Kira Kira, Steinunni Sigurðardóttir, Georg Hólm og Sigurrós auk þess sem Andri Snær Magnason ekur með þeim um borgartúnið og sýnir þeim Höfða – þar sem kommúnisminn féll – og við hliðina – Kaupþing – þar sem kapítalisminn féll. Þáttinn má sjá á netinu HÉR.

Þeir sem hafa farið á Draumalandið kannast við lokalagið í myndinni. Nokkuð drungalegt Grýlukvæði í útsetningu Valgeirs Sigurðssonar. Myndin hefur slegið aðsóknarmet og sýningar með enskum texta eru á hverjum degi í Háskólabíó klukkan 18:00. Það má hlaða laginu niður ókeypis hér. Liðið sem kemur að þessu lagi er afar gott en Sam Amidon syngur að ég held í fyrsta skipti á íslensku:

THE TITLE TRACK FROM VALGEIR’S ‘DREAMLAND’ (’DRAUMALANDIÐ’) SOUNDTRACK FEATURING BEN FROST, NICO MUHLY & SAM AMIDON. THIS IS AN OLD ICELANDIC FOLKSONG COLLECTIVELY RE-ARRANGED BY THE BEDROOM COMMUNITY.

Á næstunni

Viðtal í Morgunblaðinu. Laugardaginn 2. maí, 2009.

Eftir Kolbrúnu Bergþórsdóttur

Heimildarmyndin Draumalandið, í leikstjórn Þorfinns Guðnasonar og Andra Snæs Magnasonar, hefur vakið mikla athygli og hlotið afar góða dóma. Myndin fjallar meðal annars um stóriðjustefnu stjórnvalda og tekur harða afstöðu gegn henni.

Gagnrýni flokkuð sem áróður

Má ekki segja að þessi mynd sé að ákveðnu leyti áróðursmynd? 

„Áróður og ekki áróður. Það sem er að gerast á Íslandi í stóriðjuframkvæmdum er bylting, við bara skiljum það ekki af því að það er búið að normalisera byltinguna. Það var búið að byggja upp raforkukerfi á Íslandi sem var tvöfalt stærra en það sem öll þjóðin þurfti. Síðan var ákveðið að tvöfalda orkuframleiðslu á Íslandi í einni framkvæmd. Á allra þjóða mælikvarða er það bylting, hvaða iðnríki í heiminum tvöfaldar orkuframleiðslu sína í einum rykk? Eftir þessa byltingu, þegar orkukerfið hafði verið tvöfaldað og allt efnahagslífið keyrt í botn fyrir eina framkvæmd, fannst mönnum eins og ekki væri nóg að gert og vildu tvöfalda aftur það sem hafði verið tvöfaldað með áframhaldi á Bakka og í Helguvík. Þetta segja menn hiklaust þrátt fyrir að orkufyrirtækin séu í standandi vandræðum. Á Íslandi heitir þetta ekki áhætta – heldur skynsamleg þróun. Þegar þessi öfgafulla stefna mætir síðan landslagi sem er eitt hið dramatískasta sem fólk hefur séð á hvíta tjaldinu þá verða til kröftugar andstæður og auðvitað frábært efni í bíómynd sem við Þorfinnur nýttum okkur til hins ýtrasta.

Gagnrýni var flokkuð sem áróður á Íslandi. Það var jafnvel talið bera vott um óheilindi og illsku að vera gagnrýninn. Vísindamenn sem stóðu í vegi fyrir stórum ákvörðunum fengu á baukinn, misstu lífsafkomuna og starfsframann eða voru lækkaðir í tign. Á hinn bóginn gerðust stjórnvöld nánast upplýsingafulltrúar stórfyrirtækja. Það má líkja þessu við ríki sem stunda mikla tóbaksframleiðslu. Þar fer jafnvel heilbrigðisráðherrann með rulluna um dásemdir light-sígarettna sem heilbrigt og siðferðilegt mótvægi við kínverskar tjörusígarettur og leyfir sér að efast um skaðsemi tóbaks. Það er nákvæmlega það sama sem hefur gerst hér í umhverfismálum. Umhverfisráðherrann talaði um grænan málm og virtist tilbúinn að færa stórfyrirtækjum ósnortin svæði á silfurfati, staði sem ættu að vera á minjaskrá UNESCO. Miðað við eðlilega þróun hér á landi þá hefðum við ekki farið að tala um Þjórsárver fyrr en árið 2215. En vegna þess að álver notar raforku eins og milljón manns kemur upp sú staða að ein kynslóð telur sig þurfa að ákveða í einni svipan hvaða leifar skuli skilja eftir fyrir næstu kynslóðir.”

Lesa meira …

Ólafur H. Torfason, RÚV RÁS 2, SDÚ, 17. apríl 2009

DRAUMALANDIÐ * * * *
Ísland 2009. Ls: Þorfinnur Guðnason og Andri Snær
Magnason. Háskólabíó. 1:30 klst.

Draumalandið er að mörgu leyti heilsteyptasta og markvissasta heimildamyndin í okkar fábreyttu kvikmyndasögu. Bragðsterkt handritið byggist á samnefndri metsölubók Andra Snæs sem hlaut Íslensku bókmenntaverðlaunin árið 2006 í flokki fræðirita og bóka almenns efnis. Þorfinnur leggur til merkilega og í raun óviðjafnanlega reynslu sína í heimildamyndagerð þar sem skáldlegt flug og tilbúningur svifta raunsæisverkefnum í viðbótarvíddir. Umfjöllun Draumalandsins felst að stærstum hluta í afhjúpandi gagnrýni á verkefni og aðferðir í virkjanamálum hérlendis, með skærustu kastljósi á Kárahnúkavirkjun og samskiptin við ál- og vopnaframleiðandann Alcoa. Sú varnarbarátta fyrir vistkerfunum sem þarna birtist spennir umfjöllunina um umhverfismál upp í finþátta tilfinningalegar kenndir. En það sem ræður úrslitum um ferskan og lífgandi ilm Draumalandsins er hvernig atburðir og þróun síðustu ára eru af listfengi og þrótti sett í víðara íslenskt og erlent samhengi, alveg frá síðari heimsstyrjöld og lýðveldisstofnun 1944. Verkið rímar og stuðlar af margvíslegri kímni – og á köflum hlakkandi kaldhæðni – persónum strítt af því þær sögðu það sem sögðu og gerðu það sem þær gerðu. Tónlistarhlið verksins er magnað stuðlaberg út af fyrir sig hjá Valgeir Sigurðssyni. Um áróðursþætti verksins sér náttúran sjálf.
ÓHT, Rúv Rás 2, Sdú, 17. apríl 2009.
- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – -
Olafur H. Torfason